Kansengelijkheid in Noord-Holland

In CmK 3 staat het vergroten van gelijke kansen voor alle kinderen op een belangrijke plek. Kinderen krijgen helaas niet altijd dezelfde kansen. Ondanks dat ze op dezelfde school hetzelfde zouden moeten kunnen, komen ze niet altijd op hetzelfde punt uit. Dit kan komen door een fysieke of mentale beperking, de sociaaleconomische positie van het gezin van herkomst, de culturele achtergrond of de uitdagingen in de woonplaats of buurt. Factoren waar het kind zelf geen invloed op heeft. Wanneer een kind te maken krijgt met ongelijke kansen heeft dit op veel terreinen gevolgen voor later. Cultuuronderwijs draagt bij aan het creëren van meer gelijke kansen en daarom zetten wij ons als Plein C, experts in cultuur & educatie, hier voor in.

Kansenongelijkheid

Kansenongelijkheid is geen makkelijk te temmen monster. Er zijn veel factoren die meespelen in ongelijke kansen. Het Verwey-Jonker Instituut heeft in opdracht van de Gelijke Kansen Alliantie (OCW) onderzocht welke factoren te onderscheiden zijn als het gaat om gelijke kansen in het onderwijs. In dit onderzoek kwamen 30 factoren naar boven, verdeeld over 5 niveaus. Wat we zien is dat kansenongelijkheid vaak een optelsom is van meerdere factoren op meerdere niveaus. Ze hebben een cumulatief effect zou je kunnen zeggen.

Potentiescholen

Scholen waar sprake is van kansenongelijkheid krijgen al snel het stempel ‘achterstandsschool'. Een negatief stempel is voor niemand goed, al helemaal niet voor de leerlingen. Het bekrachtigt juist de ongelijke kansen waar we ons hard voor maken. Plein C denkt liever in positieve termen. Wij denken niet in achterstand, maar in potentie. En daarom spreken wij van potentiescholen.

Een potentieschool is een school met een leerling populatie die meer risico loopt op kansenongelijkheid. Deze kinderen krijgen te maken met ongelijke kansen die ontstaan door veel van bovenstaande factoren.

Kansengelijkheid in het onderwijs

Om in kaart te brengen hoe het ervoor staat met de kansengelijkheid op de scholen in Nederland, wordt sinds enkele jaren aan elke school een wegingsfactor toegekend door de Rijksoverheid. Die wegingsfactor is de optelsom van 5 factoren en brengt de sociaaleconomische positie van de leerling populatie per school in kaart:

  • het opleidingsniveau van de ouders
  • het gemiddeld opleidingsniveau van alle moeders op school
  • het land van herkomst van de ouders
  • de verblijfsduur van de moeder in Nederland
  • of ouders in de schuldsanering zitten

De strekking van de wegingsfactoren ligt tussen de 20 en 40. Hierbij kunnen we stellen dat hoe hoger de schoolwegingsfactor is, hoe groter het risico op kansenongelijkheid voor de leerlingen op deze school is.

De gemiddelde wegingsfactor op Nederlandse scholen ligt tussen de 29 en 30.

Kansenongelijkheid in Noord-Holland

Wanneer we de gegevens van alle 326 scholen uit Noord-Holland waarvan de schoolwegingsfactoren bij ons bekend zijn naast elkaar leggen, zien we grote variatie in scores. Waar de ene school slechts 20 scoort, scoort de ander bijna 39.

Als we uitzoomen ontdekken we dat:

  • De ruime helft (56%) van alle reguliere basisscholen onder die grens van het landelijk gemiddelde van 30 ligt.
  • Toch 44% van de scholen een hogere schoolwegingsfactor heeft dan het landelijk gemiddelde. Dit zijn de scholen, 146 in onze provincie, waar het grootste risico op kansenongelijkheid is.

Ook zien we dat er, naast de grote individuele verschillen tussen scholen, ook regionale verschillen te zien zijn. In enkele regio’s ligt het gemiddelde schoolwegingsfactor hoger dan in andere regio's. In deze regio's is het risico op kansenongelijkheid onder schoolgaande kinderen hoger dan in de rest van Noord-Holland.

Wat gaan we doen?

Gelijke Kansen Alliantie: "Eigenlijk zie je in het hele land dat er twee factoren zijn die vooral spelen als we het hebben over kansenongelijkheid: armoede en taalachterstanden. Deze twee factoren zitten in alle andere factoren voor kansenongelijkheid verweven, en liggen daarmee aan de basis van kansenongelijkheid.

Wil je als culturele sector wat doen aan kansenongelijkheid? Maak van je interventie geen keurslijf. Eigenaarschap en co-creatie lijken sleutelwoorden voor succesvolle interventies om kansenongelijkheid tegen te gaan. Laat de school meedenken, en betrek je culturele partners er ook bij. Welke factoren van kansenongelijkheid spelen er? En welke interventie ziet de school als passend voor hun leerlingen?"

Kansenongelijkheid: onze aanpak

In dit werkplan van Plein C, bedoeld om de kansenongelijkheid in de provincie Noord-Holland aan te pakken, richten we ons op drie sporen: potentiescholen, gemeenten die niet deelnemen aan CmK, en scholen die een grote fysieke afstand tot cultuur hebben. De uitbreiding naar het VO/VMBO en de speciale aandacht die binnen Plein C uitgaat naar het speciaal onderwijs, horen ook tot de inspanningen van Plein C om gelijke kansen na te streven. Hiervoor zijn aparte werkplannen geschreven.

Potentiescholen
Dat zijn scholen die met hun schoolwegingsfactor hoger dan het landelijk gemiddelde scoren. Het zijn scholen waar meer kinderen dan gemiddeld zitten die risico lopen op kansenongelijkheid. Maar wat merken de adviseurs van Plein C wanneer zij binnenkomen op deze scholen?

Op deze scholen wordt in veel gevallen minder aan cultuuronderwijs gedaan. De kostbare lestijd gaat op aan zaakvakken als taal en rekenen. Op deze scholen ontbreekt het vaak aan cultuurbeleid of een plan van aanpak voor cultuuronderwijs. De deskundigheid van het team op het vlak van cultuuronderwijs is lager.

Bovenstaande houdt meestal niet in dat de school dit alles niet belangrijk vindt, integendeel. Ze vinden het heel belangrijk, maar: (1) weten niet goed hoe ze cultuuronderwijs kunnen organiseren (deskundigheid), (2) hebben minder tijd om cultuuronderwijs goed te organiseren omdat meer aandacht dan gemiddeld uitgaat naar taal en rekenen, (3) hebben vaak minder personeel en dus minder mogelijkheid om de extra taakuren die het organiseren van cultuuronderwijs met zich meebrengt op te vangen binnen het team.

Pilot Potentiescholen: Voor de scholen met de leerlingen die het meest risico lopen op kansenongelijkheid, voeren we een pilot uit. We starten in de 5 regio's die meer te maken hebben met kansenongelijkheid: Den Helder, Beverwijk, Heemskerk, Hollands Kroon en Purmerend.

Wat gaan we doen? Cultuuronderwijs op maat ontwerpen, in co-creatie tussen de school en projectleider. Met als doel het vergroten van kansen voor de leerlingen.

Projectleider en school kiezen samen een invalshoek die de school op dat moment nodig heeft, passend bij de factoren van kansenongelijkheid waarmee de leerlingen te maken hebben. Bijvoorbeeld: Taal, burgerschap, vakoverstijgend werken of cultuuronderwijs in het sociaal domein, zoals bijvoorbeeld het naschoolse als verlengstuk van het onderschoolse: een rijke schooldag.

Tijdens een proefperiode ontwikkelen we een aanpak op maat, en kijken we wat werkt en nodig is.

Deskundigheidsbevordering kunstdocenten en leerkrachten werkzaam op potentiescholen: Werken met kinderen die meer risico lopen op kansenongelijkheid vergt een andere kijk op (cultuur)onderwijs. Plein C organiseert bijeenkomsten waar thema's kansengelijkheid, diversiteit en inclusie, het verkleinen van de afstand tot cultuuronderwijs centraal staan. Zodoende vergroten we de deskundigheid.

Kunstdocenten en projectleiders kunnen daarnaast advies vragen van adviseurs van Plein C die zich gespecialiseerd hebben in het vergroten van kansengelijkheid met cultuuronderwijs.
Voor icc’ers en schoolteams ontwikkelen we een tool waarmee je meer ruimte voor diversiteit en inclusie in je cultuurplan kunt zorgen.

Wil je hier meer over horen? Neem contact op met Babette van Harsselaar.

Terugblik De Beweging: Kansengelijkheid

Het live event van De Beweging op 7 april 2022 in de Koepel van Haarlem was een groot succes. Met het thema 'Kansengelijkheid' hopen we iedereen te hebben geïnspireerd om een volgende stap richting gelijke kansen in het cultuuronderwijs voor alle kinderen in Noord-Holland te zetten. Het was een dag vol inspiratie, nieuwe geluiden, een mooie opkomst en fijne sfeer. Trots op het werk wat wij samendoen, goed cultuuronderwijs met gelijke kansen voor alle kinderen in Noord-Holland.

Bekijk hier alle foto’s en de aftermovie, zet vooral het geluid aan voor het manifest van Georgios. Zo kun je nog nagenieten of indien je het gemist hebt nog even terugkijken.

Mocht je plannen hebben of wil je verder praten over het onderwerp, stuur ons dan een mail via info@pleinc.nl.